اخبار

نقش پوششهای آنتیک در صنایع تزئینی و انواع آن

پوششهای آنتیک، کهنه کاری شده و پتینه کردن قطعات مانند مجسمه های فلزی و غیر فلزی (پلی استری، گچی و غیره)، گل پرده، قطعات برنزی مبلمان، همه و همه به منظور ایجاد پوششی شبیه به اشیا لوکس قدیمی صورت می گیرد. ایجاد این پوششها در کشور ما بیشتر توسط انواع رنگهای اکلیلی، شاپان، جوهر و کلا مواد حاوی رنگدانه ها ایجاد می گردد. حتی زمانی که قطعه فلزی باشد (مانند برخی تابلوهای داخل لابی هتلها یا ساختمانهای مجلل) این فرایند که به درستی نوعی هنر محسوب می شود جهت شبیه نمودن قطعه یا مجموعه مورد نظر به حالت اصلی و کلاسیک آن صورت می گیرد. مثلاً چراغهای حیاط از جنس آلومینیم که رنگ پایه ای مشکی داشته و روی آن با اکلیل مسی با قلم موی خشک و کمی رزین و حلال کار پتینه مسی صورت می گیرد.

حال در این مقاله نقش مواد شیمیایی غیر رنگدانه ای را در این هنر برای علاقمندان بازگو کرده و در قسمت بعدی، کاربردهای خلاقانه تر و پیشرفته تر را با بیان نکاتی کاملا کاربردی بازگو می کنیم.

 

پیدایش هنر پتینه و یا کهنه کاری به زمان های دور باز می گردد که قطعات مسی، برنجی، آهنی و یا مفرغ در اثر گذشت زمان، تیره و کدر می شدند و گاهی رنگ اصلی خود را از دست می دادند. اگر قطعات صاف بودند و هیچ پستی و بلندی نداشتند قطعه کاملاً براق می شد و اگر دارای طرح یا پستی و بلندی بود، رنگ تیره که اغلب پس از مدتی مشکی می شد در داخل آن قسمتها باقی مانده و جلا و شکل جذابی به قطعه می داد.

همانطور که امروزه در تمام دنیا مشهود است انسان سعی دارد حداقل توسط هنرهایی چون دکوراسیون داخلی، نقاشی و مجسمه سازی به نوعی فضای زندگی خود را به زمانهای قبل و حالت کلاسیک نزدیک کند و به نوعی حس آرامش توام با نوستالژی را تجربه نماید.

 

پوششهای آنتیک اطراف ما کدامند ؟

در این بخش به پوششهای متعارف آنتیک که در زندگی روزمره با آن سر و کار داریم و طریقه ایجاد آنها اشاره می کنیم.

پوششهای آنتیک که توسط سیاهکاری روی قطعات برنجی انجام می گیرد.

این فرایند پوششی بر روی اشیایی مانند سینی انواع دستگیره و پلاک، قطعات لوستر و آئینه شمعدان، مدالهای سینه، مجسمه، هدایای تبلیغاتی و غیره انجام می گیرد.

گاهی برخی قطعات را از فلزات دیگر مانند: سرب خشک (زاماک) یا سرب نرم، آلومینیم و آهن می سازند و روی آنها آبکاری برنج انجام می گیرد و پس از ایجاد ضخامت مناسب و سیاهکاری، عمل پتینه روی آن انجام می گیرد.

 

توضیح در مورد عملیات پتینه کاری:

در روشهای آنتیک کاری با مواد شیمیایی حاوی رنگدانه، منظور از پتینه، استفاده از ابزارهای خاص جهت اعمال پوشش است، مانند: قلمموی خشک، اسفنج، انواع کاغذ جهت ایجاد بافت، ابزار مختلف پوشش دهی قطره ای یا تکه تکه و غیره. اما در کاربرد مواد شیمیایی آنتیک کاری، منظور از پتینه کردن طریقه پرداخت کردن (جلا دادن یا خش انداختن موضعی یا کلی) قبل یا بعد از ایجاد پوشش آنتیک است.

 

پوشش مشکی بر روی قطعات برنجی

در مورد فلز یا پوشش برنج سه راه کلی جهت انجام این کار وجود دارد:

روشهای گرم که معمولا با کمپلکسهای مس انجام می گیرد که نمونه های آن به شرح زیر است:

(کربنات مس + آمونیاک + آب) در دمای 90-80 درجه سلیوس.

(سولفات مس + پرمنگنات پتاسیم+ آب) در دمای 60-50 درجه سلیوس.

استفاده از سولفور سدیم (سرد برای مس و در دمای 80-70 درجه سلسیوس برای برنج).

ایراد روش اول و سوم بوی بسیار زننده محلول است که در مدت کوتاهی باعث ایجاد بیماریهای ریوی حاد می گردد.

روش دوم چسبندگی مناسبی ندارد و پوشش مانند ماسه روی قطعه ایجاد می نماید که برای هر کاربردی توصیه نمی شود و حتما بعد از آن نیاز به پوشش نهایی مانند لاک هست.

روش آنتیک کاری با مشعل که توسط نیترات فلزات در دمای بالا انجام می گیرد. این پوشش معمولا به دلیل مشقت و وقت گیر بودن روی مجسمه هایی اعمال می شود که ارزش مالی بالایی دارند. این روش بسیار طولانی و طاقت فرساست، مثلا عملیات بر روی یک مجسمه نیم تنه می تواند تا نصف روز نیز به طول می انجامد.

روشهای سرد (در دمای محیط ) که به Black  Oxide معروف است. امروزه این روش تقریبا در 90 درصد فرایندهای مشابه در جهان انجام می گیرد. کاربری مواد بدون بخارات، سریع و با کیفیت این روش آن را به گزینه شماره یک سیاهکاری و آنتیک کاری در جهان تبدیل کرده است. اما این روش برای مجسمه های نفیس کاربرد ندارد. این مواد در داخل ایران نیز تولید شده و با کیفیتهای مختلف در بازار  موجود است.

 

پوشش قهوه ای برنزی بر روی قطعات برنجی

این پوشش نیز همانند پوششهای مشکی از روشهای مختلف قابل انجام است:

روش گرم که خود به دو شکل گرم غوطه وری و توسط مشعل انجام می گیرد اما ترکیب مواد کمی متفاوت است.

روش سرد: این روش هم توسط مواد مربوطه در دمای محیط عملیاتی می شود اما همانطور که قبلاً گفته شد روی مجسمه های نفیس به کار نمی رود.

 

ایجاد اثر پتینه روی آنتیک کاریهای قهوه ای و مشکی:

طبق نیاز بازار، روشهایی برای پتینه کاری قطعات وجود دارد که به آنها اشاره می کنیم.

رنگ یکدست مشکی یا قهوه ای – در این روش پس از پوشش نهایی قطعات را خوب با آب شسته و پس از خشک شدن توسط لاکهای محافظ مات یا براق پوشش می دهند. این کار باعث ایجاد رنگ کمی تیره تر و یکدست تر قطعه می شود.

ایجاد رنگ صدری روی برنج – رنگ صدری ترکیبی از رنگ زرد (پایه برنج) و مشکی است (سیاهکاری نهایی) حال اگر با فرچه بسیار نرم روی قطعه بطور منظم پرداخت نماییم، خطوط یک در میان، زرد و مشکی خواهیم داشت که به رنگ صدری دیده می شود.

ایجاد رنگ کرم مشکلاتی روی برنج – رنگ قهوه ای برنزی که تیره است اگر توسط فرچه نرم پرداخت گردد طبق مکانیزم بالا، خطوط یک در میان زرد (پایه برنج) و قهوه ای (پوشش نهایی) خواهیم داشت که به رنگ کرم شکلاتی دیده می شود.

ایجاد کنتراست بالای رنگ مشکی – برای این کار کافیست قسمتهای برآمده قطعه را با اسکاچ یا دیگر ساینده های خشن کاملا از سیاهی پاک کرده و به رنگ پایه برنج برسانیم.

 

پوششهای آنتیک روی مس یا پوششهای مسی:

بطور سنتی پوششهای مسی در دمای محیط با سلفور سدیم سیاه می شوند و هیچ نیازی به گرم کردن قطعه یا محلول نیست. اما باید توجه داشت که این ماده برای سلامتی و به خصوص سلامتی ریه به هیچ وجه مناسب نیست. بنابراین اگر می خواهید به این روش کار کنید باید تدابیر لازم را در این زمینه بیاندیشید.

اما فراموش نکنیدکه با قرار دادن هواکش ممکن است منطقه ای را دچار مشکل نماییم، پس باید فکر تهویه اساسی برای این کار باشید یا روش خود را عوض کنید.

امروزه روشهای ساده تر و بدون آسیبهای ریوی مانند سیاهکاری سرد با پایه اسیدی نیز به بازار عرضه شده است. از دیگر روشهای آنتیک کاری مس و برنج آبکاری نیکل مشکی با پایه نیکل- روی است که با ایجاد تغییراتی در ترکیب وان، پوشش مشکی ایجاد می کند که می تواند توسط اسکاچ و غیره بطور موضعی پاک شود و ما را به هدف برساند. اما این زمانی عملی خواهد بود که ابزار مناسب آبکاری و فضا و امکان انجام هزینه باشد. از معایب این روش کنترل ترکیب درصد روی در وان آبکاری، داشتن امکان آبکاری الکتریکی، براقیت نسبی پوشش مشکی و ایجاد خطای دید و صرف هزینه است. از طرف دیگر اگر بخواهیم میزان تیره و روشنی کار را تعیین کنیم مجبور به تغییر ترکیب و یا روند آبکاری هستیم اما در روش سرد غوطه وری صرفا میزان آب، تعیین کننده این فاکتورهای مهم است.

در قسمتهای بعدی این مقاله به آنتیک کاری فلزات دیگر و روشهای آن خواهیم پرداخت و در قسمت آخر برخی توصیه ها به متخصصین دکوراسیون داخلی و خارجی، و معماران عزیز خواهیم داشت.

 

(لینک خبر در نشریات تخصصی)

 


بازگشت به آرشیو خبر